ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zaburzenie, które wciąż jest obiektem wielu mitów i nieporozumień, szczególnie jeśli chodzi o jego występowanie u dorosłych.
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), jest jednym z najczęstszych zaburzeń neurorozwojowych. Stanowi kompleksowy zespół objawów neurobiologicznych, które wpływają na uwagę, impulsywność i aktywność psychoruchową osoby dotkniętej tym zaburzeniem.
Główne cechy ADHD u dorosłych obejmują:
- Deficyt uwagi: Osoby z ADHD mają trudności ze skupianiem uwagi przez dłuższy okres czasu, szczególnie jeśli czynność, którą wykonują lub w której uczestniczą jest nudna czy wymagająca wysiłku intelektualnego. Łatwo rozpraszają się i mogą mieć trudności z podtrzymaniem koncentracji na jednym zadaniu. Natomiast czynniki, które sprzyjają wykonywaniu zadań, pomimo trudności uwagowych, u osób z ADHD związane są poczuciem nowości, z zainteresowaniami, mają w sobie komponentę rywalizacji lub związane są z presją czasu (na przykład mijający termin wykonania zadania). W takich przypadkach osoba z ADHD jest w stanie skupić się na wykonywaniu czynności przez dłuższy okres czasu, niestety bardzo często kosztem innych zadań czy podstawowych aktywności, jak na przykład odpowiedni sen lub jedzenie. Kolejnymi trudnościami związanymi z uwagą są trudności w organizacji i zarządzaniu czasem. Osoby dorosłe z ADHD mają trudności w wykonywaniu codziennych, powtarzających się i rutynowych czynności, jak na przykład płacenie rachunków, robienie porządków czy regularne i racjonalne odżywanie.
- Impulsywność: Osoby z ADHD często wykazują impulsywne zachowania, tj. działają pochopnie bez przemyślenia konsekwencji swoich działań. Mogą przerywać innym wypowiedzi, podejmować zbyt szybko decyzje, a także podejmować działania, które mogą prowadzić do niepożądanych rezultatów. Często są gadatliwe, głośne i krzykliwe.
- W przypadku osób dorosłych objawy związane z nadmierną ruchliwością zmieniają swoją formę i związane są bardziej z odczuwaniem wewnętrznego napięcia i niepokoju, prowadzącym często do niemożności odprężenia czy odpoczynku. Dorośli z ADHD często, gdy muszą siedzieć w jednym miejscu poruszają nogami, dotykają włosów czy na przykład manipulują częściami garderoby, paskiem itp. Mogą odczuwać ciągłą potrzebę robienia czegoś i prezentują niską tolerancję na nudę i frustrację, a także szybko się zniechęcają w obliczu trudności i łatwo tracą motywację.
- Dysregulacja emocjonalna (zaburzenia regulacji emocji): osoby z ADHD mają duże trudności w samoregulacji. Mogą prezentować dużą labilność (zmienność) emocjonalną i drażliwość, Mogą mieć problemy z kontrolą zachowania w trudnych emocjonalnie sytuacjach, kłopoty z wyciszaniem się i zmniejszeniem nasilenia odczuwanych emocji. Często mają trudności z regulowaniem złości, szybko wpadają w złość, z większą niż inni pobudliwością emocjonalną, wyższym poziomem odczuwania i wyrażania emocji. Często wpływa to negatywnie na relacje z innymi.
ADHD jest zaburzeniem neurobiologicznym, a jego podłoże jest związane z różnicami w funkcjonowaniu mózgu. Na występowanie ADHD wpływają czynniki genetyczne i środowiskowe, takie jak dziedziczenie genów, ekspozycja na substancje toksyczne w okresie prenatalnym, czy też narażenie na czynniki stresogenne w czasie wczesnego rozwoju.
Poniżej przedstawiamy kilka powszechnych mitów na temat ADHD u dorosłych i próbujemy rozwiać te nieprawdziwe przekonania.
Mit 1: ADHD to zaburzenie, które dotyczy tylko dzieci
To jeden z najpowszechniejszych mitów. ADHD może występować u osób w każdym wieku, włączając w to dorosłych. Badania pokazują, że około 2-5% dorosłej populacji cierpi na ADHD. Ponad 70% osób, które miały objawy ADHD w dzieciństwie, w dorosłości w dalszym ciągu prezentuje objawy, które w znacznym stopniu utrudniają funkcjonowanie i wymagają wsparcia. ADHD jest zaburzeniem neurobehawioralnym, trwającym przez całe życie, który znacząco wpływa na funkcjonowanie i jakość życia dorosłych pacjentów.
Mit 2: „ADHD u dorosłych to tylko wymówka dla leniwych i niezorganizowanych osób.”
To nieprawdziwe przekonanie, które wynika z braku zrozumienia i świadomości dotyczących tego zaburzenia. Mit ten „pokutuje” zapewne dlatego, że każda osoba z ADHD jest w stanie zaangażować się w pewne czynności czy aktywności bez większych trudności w ich wykonywaniu, pomimo problemów z koncentracją, organizacją, zarządzaniem czasem, rozpoczynaniem i podtrzymywaniem wysiłku czy regulacją emocjonalną. Dlaczego zatem nie są w stanie funkcjonować w taki sposób przez większość czasu lub w przypadku innych czynności i zadań? Taki sposób funkcjonowania nie jest wynikiem lenistwa czy braku chęci, ale problemem wynikającym z dysfunkcji wielu systemów mózgowych związanych przede wszystkim z funkcjami wykonawczymi i uwagi, które odpowiadają za kontrolę zachowania i procesy samoregulacji. Oczywiście osoby z ADHD, jak każdy inny człowiek, mogą czasami być leniwe, ale to nie jest wyjaśnienie dla ich ogólnego funkcjonowania, które wynika z neurobiologicznego podłoża zaburzenia, wymagającego specjalistycznego wsparcia i leczenia.
Mit 3: „Leki stymulujące stosowane w leczeniu ADHD u dorosłych są niebezpieczne i uzależniają.”
To mit, który nadal przetrwał pomimo wielu badań naukowych. Leki stymulujące, są skutecznymi i dobrze zbadanymi metodami leczenia ADHD u dorosłych. Przy odpowiednim monitorowaniu i stosowaniu zgodnie z zaleceniami lekarza, nie ma dowodów na to, że leki te prowadzą do uzależnienia. Ich korzyści dla pacjentów z ADHD znacznie przewyższają ryzyko wystąpienia skutków ubocznych.
Mit 4: „ADHD u dorosłych można wyleczyć, a objawy znikną samoistnie.”
To również nieprawdziwe przekonanie. ADHD jest stanem trwającym przez całe życie, a objawy mogą być mniej nasilone lub zmieniać się wraz z wiekiem, ale nie znikają same. Jednak odpowiednie leczenie, terapia i nauka strategii radzenia sobie mogą pomóc osobom dorosłym z ADHD w zarządzaniu objawami, poprawie funkcjonowania i jakości życia.
Osoby dorosłe z ADHD potrzebują zrozumienia, wsparcia i dostępu do odpowiedniego leczenia.
Rozpowszechnianie wiedzy na temat ADHD u dorosłych jest niezbędne, aby pomóc tym osobom w zrozumieniu i radzeniu sobie z wyzwaniami, które niesie to zaburzenie.
Ważne jest również dążenie do większej akceptacji i dostępności do diagnozy i leczenia dla osób dorosłych z ADHD, aby umożliwić im pełne osiąganie swojego potencjału.
